Podczas pracy z zawiesiami, suwnicami czy wózkami widłowymi liczy się nie tylko doświadczenie, ale też znajomość podstawowych zasad bezpieczeństwa. Jedną z nich jest DOR – dopuszczalne obciążenie robocze, które wskazuje granicę między bezpiecznym a ryzykownym podnoszeniem ładunku. W tym artykule pokażę Ci, co dokładnie oznacza dopuszczalne obciążenie robocze, jak je odczytywać w praktyce i dlaczego jest takie istotne.
Co oznacza dopuszczalne obciążenie robocze (DOR)?
DOR to (ang. Working Load Limit – WLL), największa masa ładunku, jaką można bezpiecznie przetransportować za pomocą zawiesia lub innego urządzenia dźwignicowego. Producent każdej maszyny lub zawiesia określa tę wartość, biorąc pod uwagę materiały, konstrukcję i warunki pracy.
W praktyce oznacza to, że:
- jeśli DOR danego zawiesia wynosi 2 tony, to nie wolno przekraczać tej wartości,
- DOR uwzględnia już współczynniki bezpieczeństwa, czyli margines zapasu,
- przekroczenie DOR grozi zerwaniem zawiesia, wywróceniem maszyny lub uszkodzeniem ładunku.
Jak obliczyć dopuszczalne obciążenie robocze?
DOR w większości przypadków określa sam producent sprzętu. Wartość ta jest ustalana na podstawie wytrzymałości materiałów, konstrukcji zawiesia oraz przyjętych współczynników bezpieczeństwa. Informację o DOR znajdziesz zawsze na etykiecie identyfikacyjnej, tabliczce znamionowej lub w dokumentacji technicznej.
Zdarzają się jednak sytuacje, w których trzeba samodzielnie dobrać zawiesie lub osprzęt do nietypowych warunków pracy. Wtedy przydaje się znajomość podstawowych zasad obliczania DOR. Takie obliczenia wykonuje się w oparciu o dane producenta, wytrzymałość materiału, liczbę cięgien oraz kąty pracy zawiesia.
Jak obliczyć DOR krok po kroku?
- Sprawdź nośność jednego cięgna
Każde zawiesie ma określone dopuszczalne obciążenie dla pojedynczego cięgna (lina, pas, łańcuch). Znajdziesz je w specyfikacji technicznej lub oznaczeniach kolorystycznych:- fioletowy – 1 t
- zielony – 2 t
- żółty – 3 t
- szary – 4 t
- czerwony – 5 t
- brązowy – 6 t
- niebieski – 8 t
- pomarańczowy – 10 t
- Ustal liczbę cięgien w zawiesiu
Zawiesia mogą być jedno-, dwu-, trzy- lub czterocięgnowe. Im więcej cięgien, tym większy potencjalny udźwig – ale tylko przy zachowaniu odpowiednich kątów pracy. - Zmierz kąty rozwarcia cięgien
Kluczowe są dwa kąty:- α (alfa) – kąt między cięgnami,
- β (beta) – kąt między cięgnem a podnoszonym ładunkiem.
W praktyce przyjmuje się, że α = 2 × β (patrz rysunek). - Dla kąta α w zakresie 0°–90° (β 0°–45°) zawiesie pracuje w optymalnych warunkach.
- Dla α między 90° a 120° (β 45°–60°) udźwig jest mniejszy, ponieważ wzrasta siła działająca na każde cięgno.
Kąt α nie może przekroczyć 120° – w przeciwnym razie zawiesie traci swoją bezpieczną wytrzymałość
- Dobierz współczynnik obciążenia
W zależności od liczby cięgien i kąta przyjmuje się następujące wartości:
| Zakres kątów | Liczba cięgien | Współczynnik obciążenia |
|---|---|---|
| α < 90° (β < 45°) |
2 cięgna | 1,4 |
| 3 lub 4 cięgna | 2,1 | |
| α 90°–120° (β 45°–60°) |
2 cięgna | 1,0 |
| 3 lub 4 cięgna | 1,5 |
- Oblicz DOR całego zawiesia
DOR = DOR pojedynczego cięgna × współczynnik
Przykład:
Zawiesie 3-cięgnowe, każde cięgno ma nośność 1000 kg, kąt α = 60° (czyli β = 30°).
Obliczenie:
DOR = 1000 × 2,1 = 2100 kg
- Pamiętaj o masie zawiesia
Do masy podnoszonego ładunku zawsze dodaj masę samego zawiesia. To częsty błąd, który w praktyce może doprowadzić do przeciążenia i uszkodzenia sprzętu.
Kiedy należy zmniejszyć wartość dopuszczalnego obciążenia roboczego zawiesia?
Wartość DOR nie zawsze pozostaje stała. Są sytuacje, w których musisz ją zmniejszyć, aby zachować pełne bezpieczeństwo pracy i uniknąć przeciążenia sprzętu. Oto najczęstsze z nich:
- Używasz mniejszej liczby cięgien niż w kompletnym zawiesiu np. jeśli w zawiesiu dwucięgnowym pracuje tylko jedno cięgno.
- Obciążenie jest rozłożone nierównomiernie lub kąt między cięgnami jest zbyt duży -wzrost kąta zawieszenia powoduje większe naprężenia w cięgnach i zmniejsza ich dopuszczalny udźwig.
- Sprzęt jest osłabiony przez czynniki zewnętrzne – wysoka temperatura, korozja, przetarcia czy odkształcenia elementów zawiesia to sygnał, że należy obniżyć wartość DOR lub całkowicie wycofać sprzęt z użycia.
Pamiętaj — zmniejszenie dopuszczalnego obciążenia roboczego to nie strata, tylko zabezpieczenie. Lepiej wykonać podnoszenie bezpiecznie i zgodnie z normami, niż ryzykować uszkodzenie sprzętu lub wypadek.
Gdzie znaleźć informacje o DOR?
Najpewniejsze źródła to:
- tabliczka znamionowa urządzenia,
- instrukcja obsługi lub karta techniczna,
- oznaczenia na samym zawiesiu lub haku – często wytłoczone lub wybite,
- dokumentacja UDT lub certyfikat CE.
Dlaczego DOR ma znaczenie dla bezpieczeństwa pracy?
Bo DOR to nie tylko liczba – to granica bezpieczeństwa, której przekroczenie może skończyć się tragedią.
Przekroczenie dopuszczalnego obciążenia roboczego może prowadzić do:
- zerwania zawiesia lub linki,
- uszkodzenia urządzenia,
- wypadku przy pracy, a co za tym idzie – konsekwencji prawnych dla operatora i pracodawcy.
Znajomość DOR i przestrzeganie jego wartości to podstawa profesjonalizmu pracy z urządzeniami transportu bliskiego. Jeśli chcesz pracować bezpiecznie i pewnie, musisz znać te zasady tak samo dobrze, jak obsługę joysticka czy pedałów w wózku.
Podsumowanie
Dopuszczalne obciążenie robocze (DOR) to coś więcej niż liczba na tabliczce – to Twoje zabezpieczenie przed błędem, który mógłby drogo kosztować. Wiedza o tym, jak odczytywać i stosować DOR, to jeden z elementów, które dokładnie omawiamy na naszych szkoleniach praktycznych.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej i nauczyć się, jak pracować bezpiecznie z maszynami ciężkimi, sprawdź naszą ofertę szkoleń zawodowych. A jeśli masz pytania – zostaw komentarz pod wpisem, chętnie odpowiem i pomogę Ci rozwiać wątpliwości.
O autorze:
Dyrektor Ośrodka Szkoleniowego SzkoleniaMM Rafał Dunaj
Posiada 30-letnie doświadczenie w górnictwie odkrywkowym. Założyciel Ośrodka Szkoleniowego SzkoleniaMM, jest uznawany za autorytet w dziedzinie górnictwa i szkoleń zawodowych. Jego zaangażowanie w rozwijanie umiejętności technicznych oraz dostosowywanie szkoleń do trendów rynkowych potwierdza jego pozycję jako cenionego lidera i eksperta w branży szkoleniowej.
Przeczytaj również:
